Kasım 29, 2019

Obsesif Kompulsif Bozukluk

OBSESİF KOMPULSİF BOZUKLUK NEDİR?

Eğer sizin de yineleyen biçimde aklınıza gelen ve sizin için sorun yaratan düşünce, duygu veya davranışlarınız mevcut ise veya aynı davranışı tekrar tekrar yapmayı durduramıyorsanız, obsesif kompülsif bozukluk için yardım ihtiyacı duyuyor olabilirsiniz. OKB tanısı alan kişilerde genelde bu düşünceler veya davranışlar, kişinin isteği olmadığı halde yineleyici biçimde gelmektedir. Bu duygu, düşünce ve davranış takıntılarının getirdiği sıkıntıyı azaltmak için kişi, bir takım hareketleri tekrar tekrar yapma eğiliminde olur. Obsesif Kompulsif Bozukluk, ilaçlarla ve psikoterapi ile tedavi edilmektedir. Genelde çocukluk veya gençliğin ilk yıllarında başlar ve özellikle bireyin yaşamının sorunlu evrelerinde hastalıkta alevlenmeler gerçekleşir. Toplumun %1-3’ü arasında görülür, bu da Türkiye’de 1,5-2,5 milyon kişinin OKB ile yaşadığını göstermektedir.

Obsesyon (takıntı): Süreklilik gösteren, yineleyici şekilde kişinin zihnine saplanan ve kişiyi rahatsız eden duygu veya düşüncelerdir. Bu düşünceler, kişinin aklına kişinin iradesi ve istemi olmadan gelmektedir. Hatta OKB hastası bireyler özellikle aklına gelmemesi için uğraş verirler ancak bu düşünceler kendiliğinden gelirler veya belirli koşullar ve mekânlarda kendiliğinden ortaya çıkarlar.

Obsesyon örnekleri:

Tokalaştım, acaba hastalık bana da bulaştı mı?

 Acaba kapıyı kilitledim mi?

Ütü fişte kaldı mı acaba?

Kişi yineleyici şekilde bu soruları kendi kendine sorar ancak OKB hastasının beyninden gelen cevap hiçbir zaman kendisini tatmin etmez. Bu yaşanan kaygı hali, tokalaşma örneğinde hastaneye gidip test yaptırana kadar, kapıyı kilitleyip kilitlemediğini veya fişi çekip çekmediğini kontrol edene kadar sürer.

Genelde karşılaştığımız obsesyonlar şunlardır:

  • Kirlilik bulaşması (Kirlenme veya hastalık bulaşması),
  • Cinsellik (Cinsel olarak yasak ve utanç verici bir şey düşünme)
  • Saldırganlık veya kazaya sebep olma (Etrafa zarar verme)
  • Dini konular (Ayıp veya günah bir şey düşünme)

Zorlantı (Kompülsiyon): Kişinin obsesif düşüncelerinden kaynaklanan, yinelenen davranışlar olarak bilinir. Obsesyonlar, kişide ciddi seviyede stres ve kaygıya sebep olur. Buna ek olarak, bu kişiler başlarına kötü bir şey geleceğini düşünürler. Bu tip yinelenen zorlantı davranışlarını obsesyonun yarattığı stres ve kaygıyı giderebilmek ve kendilerini rahatlatmak için gösterebilirler. Ancak bu tür zorlantılı davranışlar yalnızca geçici bir rahatlama sağlar ve zamanla kişinin kendisini daha kötü hissetmesine neden olur. Örneğin, kişinin kendisine mikrop bulaşacağına dair obsesif düşüncelere sahip olması bir obsesyondur. Bu obsesyon, kişide ciddi seviyede kaygı yaratır ve bu kaygının sonucunda kişi kendini kötü hisseder. Bu kötü histen kurtulmak için de kişi saatlerce ellerini yıkar. İşte bu el yıkama davranışına da kompulsiyon deriz.

Genelde karşılaştığımız kompulsiyon türleri:

  •     Devamlı temizlik yapmak
  •     Çevredeki nesneleri yinelenen biçimde saymak
  •     Kapının kapalı olduğunu yinelenen biçimde kontrol etmek
  •     Devamlı etrafı toplamak
  •     Ocak, fırın vb aletleri kapattığından emin olmak için defalarca kontrol etmek
  •     Belirli kalıplar şeklinde sürekli sayı sayma
  •     Kişinin sessiz bir şekilde bir duayı ya da kelime bütününü sürekli tekrar etmesi
  •     Benzer ürünlerin aynı şekilde sıralanması için yoğun güç sarf edilmesi olarak sıralanabilir

Obsesif Kompulsif Bozukluk kendini farklı türler halinde gösterebilir:

Temizleyici Kişiler: Bu bireyde kirlilik ve bulaşma obsesyonu vardır ve kişi bu obsesyonun yarattığı stres ve kaygıyla sürekli yıkanarak veya temizlenerek başa çıkmaya çalışmaktadır ki bu davranışlar da kompulsiyondur.

Kontrolcü Kişiler: Birey üzerinde çalıştığı bir projede eksiklik veya yanlışlık olabileceği hususunda şüpheye düşer ve bunun sonucu oluşan endişe ile yineleyerek kontrol eder (Arabanın kapısını kontrol, fırının fişini kontrol, doğalgazın kapalı olup olmadığını kontrol).

Biriktiren Kişiler: Kişi için gerekli olmayan nesneleri toplar ve işine yaramayacak dahi olsa atamazlar.

Düzenleyici veya Sıralayıcı Kişiler: Birey, çevresinde bulunan nesnelerin belirli bir düzende durması için çaba harcar. Ayrıca herhangi bir düzensizlik varsa onu düzeltmeden duramaz.

Tekrarlayıcı Kişiler: Bireyin zihnine aslında düşünmek istemediği bir düşünce gelir. Kişi sonrasında bu düşüncenin üstesinden gelmek için bazı eylemleri, sözleri veya düşünceleri tekrarlama yoluna gider. Örneğin; kişi çok sevdiği birinin hastalanmasını engellemek için sürekli duşa girer. Sonrasında düşünce gelmeden dahi bu eylemi gerçekleştirir.

OBSESİF KOMPULSİF BOZUKLUK BELİRTİLERİ

  • Kişinin obsesyonu genelde başına kötü bir şey geleceği kaygısına dayanmaktadır. Bu kişiler sürekli bir sıkıntı hali içerisindedir. Örneğin; ütüyü fişten çekip çekmediğini sürekli kontrol eden bir kişide “ütüyü kontrol ediyorum çünkü fişte kalırsa yangın çıkar ve tüm bina havaya uçar. Eğer böyle bir şey olursa, benim yüzümden olduğu için kendimi affetmem.” biçiminde düşünce ve korkular mevcuttur.
  • Obsesif Kompulsif Bozukluk tanısı koyulmuş bireyin sıklıkla takıntısının mantık dışı olduğunu düşündüğü zamanlar vardır. Belirtiler aktif olmadığı zamanlarda çoğu OKB hastası, obsesyonlarının lüzumsuz olduğunun farkındadır. Kaygısı başladığında ise bunu unutur ve obsesyonlarından dolayı çok ciddi şekilde korkuya kapılabilir.
  • Kişilerde zorlantılar sayesinde geçici bir rahatlanma sağlanır. Ancak obsesyonun sebep olduğu şiddetli sıkıntı ve kaygıyla birey kendini rahatlatabilecek bir şeyler arar ve yaptığı bazı eylemlerle rahatlar. Örneğin; kirlilik obsesyonu olan biri, elini yıkayarak rahatlar ancak bu etki geçicidir. Bir süre sonra yeniden sıkıntı başlayacaktır.
  • Kişi yinelenen eylemleri çoğunlukla bir sıra dahilinde gerçekleştirir. Eğer zorlantı davranışını kişi belirli bir sıra ile ve belirli bir kural dâhilinde gerçekleştirirse sıkıntı azalır. Eğer kişi bu kuralı bozar ise, tekrar aynı sıra ile tekrar gerçekleştirir.
  • Birey, bazı koruyucu davranışlar konusunda başkalarından da destek alır: Temiz mi kirli mi diye birine sormak veya kontrolü birine yaptırtma gibi. Böylece hem kaçınmak hem de sorumluluğu paylaşmak biraz rahatlamayı sağlar.