NEDEN BAĞIMLI OLUNUR?

Bağımlılığın nedenleri nelerdir? Neden bağımlı olunur?

Bağımlılıkta tek bir etkenden söz etmek çok güçtür. Birçok etken bir arada olabilir.( Psikolojik, biyolojik,sosyokültürel,kalıtımsal etkenler,kişisel özellikler, ruhsal sorunlar)

Madde bağımlılığından koruyucu etkenler:   

Güçlü aile bağları, çocukları hakkında ebeveynlerin bilgisi, aile içi kurallardaki netlik, okul başarısı, uyuşturucu hakkında doğru bilgi…

Risk faktörleri şunlardır:

Kaotik aile yapısı, yanlış yetiştirme yolları, bağlanma- ilgi eksikliği, aşırı utangaçlık/şiddet, okul başarısındaki düşüş, sapkın davranışlar, çevreden uyuşturucunun onaylanması…

  1. Psikolojik Etkenler
  2. a) Psikolojik Gelişim: Klasik psikodinamik literatüre göre bağımlıların psikoseksüel gelişiminin oral,pregenital ya da arkaik dönemlerine gerilediği belirtilmiştir. Egodaki güçsüzlük bağımlılık davranışını belirleyen en önemli etmenlerdendir. Bağımlı kişi olumlu savunma düzenekleri kuramaz. Freud’a göre oral dönemde oluşan sorunlar nedeni ile bağımlılık oluşmaktadır.(oral kişilik yapısı) Çocukluk döneminde doyum sağlanan su, süt, anne memesi gibi nesneler ileride alkol,sigara, ve maddeye dönüşür.

Adler’e göre aşağılık duygusu, başarısızlık insanı bağımlı olmaya iter.

  1. b) Öğrenme Teorisi: Klasik ve edimsel koşullanma yoluyla, olaylar ve olaylar hakkında edinilen bilgi arasındaki bağlantı madde kullanım davranışını pekiştirmektedir.
  2. c) Bilişsel Teori: Alkol kullanımı için duyulan yoğun istek dürtüsel aciliyet nedeniyle değil, bilgi işlem sistemlerinin ürünü olarak ortaya çıkmaktadır. Beklenti modeli ve çift etkili model aynı noktada birleşmektedir.

d)Beklenti Teorisi: Bu modeli geliştirirken yapılan birçok araştırmada, alkol tüketim miktarı ve kullanıcının davranışları üzerinde etkili olduğu gözlemlenmiştir.

e)Sosyal Öğrenme Teorisi: Öğrenme teorisinde olduğu gibi, alkol kullanım davranışı doğrudan deneyimlenerek ya da gözlem yoluyla öğrenilmektedir.

f)Sorun Çözme Yöntemlerinin Yetersiz Olması: Madde kullanımı ile yeni bir sorun çözme yöntemi öğrenilmiş olur. Etkin, yararlı olup olmaması önemli değildir. Acı ile baş etmeyi öğrenmek, tekrar madde kullanmayı engelleyecek en önemli etkenlerden birisidir.

  1. Biyolojik Etkenler

Nörotransmitterlar : Beyin reseptörlerindeki bozulan yapı( örn. Opiyat Reseptörü) zamanla bağımlılığa neden olmaktadır.

Beyin veya bağımlılık yapıcı maddeler : Limbik sistem, serebral korteks, yolaklar, amigdala, nucleus accumbens, prefrontal korteks madde kullanımı ile birlikte işlev bozukluğuna uğrar.

Bağımlı bireyde beynin gelişimi: Bağımlı kişide kullanılan madde striatumda dopamin artışına yol açmaz. Prefrontal kortekste madde kullanımına bağlı olan değişiklikler nedeniyle, beynin ‘dur’ deme yetisi azalmıştır.

 

  1. Sosyokültürel Etkenler

Elde edilebilirlik, kabul edilebilirlik, çevresel etkiler ve sosyal bağlam, sosyal cezalandırılma, toplumsal tepki, ekonominin gereği, sosyoekonomik düzey, algılanan akran normları, kişisel motivasyonlar, akran etkisi, kültürel tutumlar ve kitle iletişim araçlarının etkisi, din ve aile unsurlarının bağımlılıkta belirleyici faktörler olduğu saptanmıştır.

 

  1. Kalıtımsal Etkenler

Aile çalışmaları: Bağımlıların üçte birinde ebeveynlerinin en az birinin bağımlı olduğu gösterilmiştir.

İkiz çalışmaları: Alkol bağımlılığında genetik etkiler çevresel etkilerden daha önemlidir. (özellikle erkek çocuklarında)

Evlat edinme çalışmaları: Evlatlık verilen çocuklarda madde ve alkol bağımlılığı riski yüksektir.

Fizyolojik farklılıkları araştıran çalışmalar: P300 amplitüdü düşük olan bireylerin madde bağımlılığı riskinin yüksek olduğu saptanmıştır.

  1. Kişisel Özellikler

Düşük engellenme eşiği, dürtüsellik(impulsivite), heyecan arama davranışıve risk alıcı davranışlar(risk taking behaviour) ile madde bağımlılığının yakından ilişkisinin olduğu saptanmıştır.

  1. Ruhsal Sorunlar

Depresyon, anksiyete bozuklukları, psikotik bozukluklar, bipolar bozukluk, intihar, dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu, kişilik bozukluklarının madde bağımlılığı ile yakından ilişkilerinin olduğu saptanmıştır.                  

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir