Bağımlılık ile ilgili Genel bilgiler

Bağımlılık 

Bu yazıda biraz bağımlılık kavramı üzerine konuşalım istedim. Bağımlılık nedir, kime bağımlı nedir, bağımlılık nasıl gelişir, tedavisi var mıdır, tedavide neler kullanılır, bir kişinin bağımlı olduğu nasıl anlaşılır? Çocuklar, gençler ve ebeveynler için soru-cevap şeklinde bağımlılık üzerine…

  • Bağımlılık nedir?

Bağımlılık, zarar veren sonuçları olmasına rağmen, kişinin zorunlu halde bağımlı olduğu şeyi araması ve kullanması ile kendini gösteren sürekli ve tekrarlayan bir beyin hastalığıdır.

  • Kime bağımlı denir?

Psikiyatrik bozuklukları sınıflandıran DSM V kitaba göre bir kişiye bağımlı diyebilmek için bazı kriterler sıralanmıştır.

1) İstendiğinden daha büyük ölçüde veya uzun süreli kullanım

2) Maddeyi bırakmak veya kontrol altında tutmak için istek veya sonuç vermeyen çabalar

3) Maddeyi elde etmek, kullanmak veya etkilerinden kurtulmak için gerekli etkinliklere çok zaman ayırma

4) Madde kullanımı için çok büyük bir istek duyma veya kendini zorlanmış hissetme

5) Tekrar eden kullanım sonucu işte, okulda ve evde sorumluluklarını yerine getirememe

6) Olumsuz etkilerine rağmen kullanıma devam etme

7) Kullanımdan dolayı günlük etkinliklerin bırakılması veya azalması

8) Tehlikeli olabilecek durumlarda dahi kullanmaya devam etmek

9) Olumsuz bedensel veya ruhsal etkilerinin bilinmesine rağmen kullanmayı sürdürme

10) Maddeye karşı tolerans gelişmiş olması: İstenen etkinin ortaya çıkması için artan madde ihtiyacı, aynı miktarda alınan maddenin sürekli kullanımı sonucu etkisinin azalması

11) Yoksunluk belirtileri. Örneğin; bulantı, kusma, uykusuzluk, sinirlilik, huzursuzluk, saldırganlık, terleme, titreme vb. Unutmayın, her madde yoksunluk belirtisi gösterir diyemeyiz.

Yukardaki 11 belirtiden 1 yıl içinde en az ikisi gözlemlenmeli ve işlevsellikte düşüş olmalıdır. Ayrıca yukardakilerden 2 veya 3 tanesi varsa hafif, 4 veya 5’i varsa orta, 6 veya daha fazlası varsa şiddetli bağımlılıktan söz edilir.

  • Bağımlılık nasıl gelişir?

Bağımlılık genelde yavaş yavaş gelişen bir hastalıktır. Genelde bağımlılar, bağımlı olduklarını idrak ettikleri zaman bağımlılık gelişmiş ve bağımlı haline gelmişlerdir. Hazırlık evresi dediğimiz evrede, kişinin herhangi bir maddeyi kullanabilirim düşüncesi içinden geçmektedir. Henüz kullanmamıştır ancak kullanmaya meyillidir. Ardından merak duygusu ağır basar ve kişi bir kere deneyeyim, zaten bir kereden bir şey olmaz ki diye düşünür. Kişinin içinde korku vardır ama merak da vardır. Bir bakar ki maddeyi denemiş ancak ölmemiştir. Ölmediğini gördüğünde tekrar dener. Bir kez daha, bir kez daha. Daha sonra Bir daha asla der kendi kendine. Ancak her seferinde bu sözü söylemesine rağmen yine kendini o maddeyi kullanırken bulur.

Kişide artık merak kalmamıştır ve yan etkileri yaşamamak için almaya başlar artık o maddeyi. Artık kendisi yeni bir düşünce edinir kendine. Ben bağımlı olmam ve istersem bırakırım, bu benim elimde. Tabi bu sıralarda defalarca bırakma denemeleri olur ancak genelde başarısızlıkla sonuçlanır. Bu sefer bırakamayacağını düşünür ve bu mereti bırakamam ben düşüncesi ağır basar. Yaşadığı sıkıntılardan sonra artık bırakmak zorunda kaldığını anlamaya başlar. Bırakmak istediğini düşünür ancak bir yandan da bırakmaya da hazır değildir. Bu dönemlerde sık sık bırakmayı erteleme girişimleri olur. Pazartesi kesin bırakıyorum vb gibi ifadeler kullanır.

Bir süre sonra gerçekten bırakmaya karar verir ve maddeyi bırakır. Bir süre madde kullanmaz. Ancak kendine güven geliştirmeye başlar ve artık o sıkıntıları unutmaya başlamıştır. Madde kullandığı zamanlara ait kötü anıları unutmuş ve güzel anıları hatırlamaya başlamıştır. Bir kereden bir şey olmaz denilen ve madde kullanımına sebep olan o düşünce tekrar ortaya çıkar. Tekrar kullanır ve önceleri bir pişmanlık hisseder. Bir daha asla kullanmam der ancak kullandıkça Ben bağımlı olmam demeye tekrar başlar. Yine eski kullanıma döner. İşte buna BAĞIMLILIK DÖNGÜSÜ denir.

  • Bağımlılığın tedavisi var mıdır?

EVET, vardır. Bu hangi maddeyi kullandığıyla pek ilgili değildir. Hangi maddeyi kullanırsa kullansın madde bağımlılığının tedavisi vardır. Üstelik bağımlı kişi, tedavi olarak sadece maddeyi bırakmaz, aynı zamanda sosyal yaşamına geri döner ve sağlıklı bir şekilde yaşamını da sürdürebilir. Araştırmalar tedavide başarı oranının %40 olarak gösterir ancak tedaviye motivasyonu, isteği, inancı ve uyumu tedavide başarı şansını yükseltir. Öncelikle şunu söylemeliyiz, bağımlılık tedavisi uzun sürelidir. Kişinin tedaviye devam ettiği süre arttıkça, tedavinin başarılı olma şansı da artar. Tedavinin ne kadar süreceği ise kişiden kişiye göre değişmektedir. Ancak ortalama bir süreden bahsediyorsak, 6 ay süre ile tedaviye devam etmesine kısmen iyileşme denir. Tedavi ise 1 yıl sürmeli ve ardından gerekli aralıklarla kişi ile görüşmeler yapılmalıdır. Burada asıl önemli nokta ise bağımlılığın tedavisinin ömür boyu sürmesi gerektiği ve 1 yıllık süre zarfında terapi ile öğrenilen becerilerin yaşam boyunca uygulanarak maddeden uzak kalınmasıdır.

  • Tedavide hangi yöntemler kullanılır?

Öncelikle madde kullanan kişinin vücudunun maddeden arındırılması gerekir ki bu işleme detoksifikasyon denmektedir. Örneğin, eroin gibi bazı maddeler kesildiğinde ciddi yoksunluk belirtileri ortaya çıktığı için tıbbi tedaviye başvurulması gereklidir. Tabi sadece tıbbi tedavi yeterli olmamaktadır. Bireysel ve grup terapiler ile kişinin neden madde kullandığının farkına varması, kullandığı maddeyi alacağı psikoeğitim ile tanıması, tekrar başlamaması için neler yapması gerektiğini öğrenmesi ve yaşam şartlarını (yeme ve uyku düzeni vb.) düzenlemeyi bilmesi amaçlanmaktadır. Ayrıca madde kullanımıyla eş zamanlı olarak seyreden bazı ruhsal bozukluklar var ise bunların da tedavisi gerekmektedir. Tedavide psikiyatrist, psikolog ve sosyal hizmet uzmanlarının ve tabii ki bağımlının uzmanlarla işbirliği tedavi sürecini olumlu yönde etkilemektedir.

  • Bir kişinin madde bağımlısı olduğu nasıl anlaşılır?

Genelde ailelerin kafalarındaki en büyük soru işaretlerinden biridir. Eşim, oğlum, kızım madde kullanıyor mu diye endişe ederler. Peki kişinin madde kullanımı nasıl anlaşılır?

1) Dikkatini toplamakta güçlük çeker.

2)Okuldaki veya oturduğu semtteki arkadaş grubu değişir.

3)Uykulu, yorgun veya halsiz bir görüntü çizebilir.

4)Kendisine olan bakımı (özbakımı) azalır.

5)Kişilerle kurduğu iletişimde farklılıklar gelişebilir.

6)Madde kullanım öncesine göre içe kapalı veya daha agresif bir hali olabilir.

7)Öğrenci ise derslere devamı azalır veya notları ciddi şekilde düşer.

8)Eski arkadaş grubundan uzaklaşır

9)Okuldan kaçabilir veya şiddet uygulayabilir

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir